Een blik in de toekomst.

Sharing is caring!

Toen ik Fabiola Gies, die mensen op twitter kennen onder de naam fabjerennt, vroeg om een gastblog te verzorgen ter ere van het drie jarige bestaan van bibliofuture, zei ze meteen ja. Ik ken Fabiola als een zeer dynamische collega uit Zeeland. Haar blogs over de openbare bibliotheek zijn vaak eye-openers.
Voor het schrijven van dit blog was de opdracht vrij echter het vertrekpunt moest zijn de openbare bibliotheek van nu en de toekomst.  

Ik vind het verwarrend. Soms weet ik niet meer wat ik ervan moet denken. Duidelijk is dat we het met z’n allen lang niet altijd over hetzelfde hebben als we het over ‘innovatie’ hebben. Dat helpt me te begrijpen wanneer ik de discussie weer eens niet begrijp.

Ik denk aan mijn gesprek met Elsbeth Kwant, die vroeg: “Innovatie. Wat is dat eigenlijk?”

Ik lees, dankzij Jan de Waal, een visie uit 2009 van Lotte Sluyser en haar team over de toekomst van bibliotheken en huiver. Even later komt als commentaar op deze toekomstvisie een tweet van Frank Huysmans langs, die stelt: “Zo snel gaat de ontwikkeling niet”. Ik voel een soort van opluchting. Dat ‘niet zo snel’ geeft ruimte, geen uitstel, wel meer tijd. Take a deep breath. Onthaasten is zo verkeerd nog niet. Tijd om even na te denken welke kant het op zal gaan en waarom. Tijd om ons af te vragen welke betekenis en consequenties het zal hebben als we het ene doen en het andere laten of stopzetten.

De waan van de dag veroorzaakt wanorde in mijn hoofd. Te veel input, te veel informatie. Waar is, tussen al die oorlogen, al dat geweld, die hysterie die iedere dag weer een andere is, al die waarheden die geen waarheden zijn, nog ruimte en tijd en behoefte aan een bibliotheek? De vraag blijft trouwens eenzelfde, ook al vervang ik bibliotheek door ‘Ontmoetings-cultuur-kennis- en informatieplatform’.

Wezelwoorden. Ook daar zijn er te veel van.

Als ik realistisch probeer te zijn, dan kom ik tot de conclusie dat het waarschijnlijk uiteindelijk neerkomt op de G4 bibliotheken Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam, met Den Haag als moederschip. Wellicht met hier en daar in het land nog kleine satellieten voor een snelle en efficiënte distributie. Zonder personeel, uiteraard. Toen er tijdens de discussie rond de nieuwe bibliotheekwet vanuit Den Haag en de VOB middels een petitie werd gestreden voor het behoud van op z’n minst een bibliotheek per gemeente, een nobel doel als u het aan mij vraagt, was dit de laatste keer dat ik er iemand over hoorde. We leggen ons snel neer bij zogeheten feiten en storten ons, de nieuwe wet prijzend en vierend, met onverminderde daadkracht en optimisme op alle kansen en gaatjes in de nieuwe markt van een nieuwe wetgeving. We zijn de kameleons van de toekomst.

Participatie wordt dankbaar en gretig opgepakt. De zorgen en lasten van de gemeenten moeten onze redding worden. Sociale zaken en gezondheid krijgt de grootste portefeuille, het meeste geld, de grootste taart. Dus aarzelen wij niet en roepen: “Doen wij, kunnen wij!” Zijn we er op voorbereid? Nee. Is er een concreet plan? Volgens mij niet. Dat komt nog wel. Kortgeleden hoorde ik een collega de zeer terechte en ook pijnlijke vraag stellen: “Maakt ons dat achter de politiek aanlopen niet eigenlijk tot een hoer?”

Begrijpt u mij niet verkeerd. Ik ben ervan overtuigd dat bibliotheken absoluut een rol hebben in de nieuwe participatie maatschappij, alleen mis ik tot nu toe echte betrokkenheid, gedrevenheid en overtuigingskracht. We houden ons aan een strohalm vast, en dat maakt er een ander verhaal van. Intussen kabbelt de discussie over ebooks eindeloos voort.

Alles schuift. In tijden als deze denk ik dat wij als bibliothecarissen in een niet al te verre toekomst steeds meer als social workers zullen werken, zeker als we vasthouden aan ons doel, het kloppende hart van de samenleving te worden.

We volgen de VS in bijna alles op, ook in de tweedeling van de maatschappij. Twee werelden die ontstaan, een voor de rijken, een voor de armen, daartussen een gapende leemte. De bevoordeelden roepen dat bibliotheken niet langer nodig zijn, zoals b.v. Tim Worstall dat deed. Mensen zoals Tim Worstall zijn er snel klaar mee. Jacob Berg antwoordde hierop met ‘The End of “The End of Libraries“. Wat mij nog het meest raakte was die hier opgenomen tweet van Cecily Walker, zij schreef: “You don’t use libraries? You have options? Cool. But it doesn’t give you the right to take them away from others who don’t have options.”

Deze woorden van Cecily Walker bevatten een concrete opdracht, ze geven een concrete richting aan. Voor mij betekent dat ook dat wij moeten zijn waar de mensen zijn, en niet andersom. Open air pop up libraries, zoals in New York en Seattle zijn mooie voorbeelden. Kleinschalig, lokaal, laagdrempelig, mobiel en voor iedereen, of het nu om lezen/voorlezen gaat, het vergaren van informatie, het stellen van vragen, communiceren met elkaar, het zich eigen maken van nieuwe vaardigheden (FabLabs), alles wat ook maar denkbaar is in verband met toekomstige taken, voldoet, in het voor mij meest wensenswaardige scenario, aan deze voorwaarden. Samenwerken, delen en van elkaar leren.

Er zijn al mooie projecten, ergens in de marge. Geen gebrek aan creativiteit, geen gebrek aan creatieve mensen. Ik word warm van het concept en de filosofie van de ‘zadenbibliotheek‘. Ik word er blij van als ik lees dat er een bibliotheek is die actief de voedselbank steunt. En ik ben uit diepste ziel dankbaar voor een project als dat van de bibliotheek Oss: De kracht van verhalen.

Als ik iets lees over de benodigde skills voor de 21ste eeuw, lees ik meestal iets over technische vaardigheden en competenties. Niets mis mee en zonder meer belangrijk, maar wat verder nog?

In Joke J. Hermsen’s ‘Kairos’ citeert de schrijfster op blz. 71 uit Hannah Arendt’s ‘De crisis in de cultuur’ het volgende:

Kunst en cultuur geeft ons de kans om in vrijheid en op grond van onze uniciteit vorm te geven aan onze idee?n omtrent allerlei kwesties van existentiele en maatschappelijke aard en is daarom onontbeerlijk voor een democratie.

Pluralisme. In het digitale tijdperk en voor de toekomstige digitale mens wellicht belangrijker dan ooit. De mogelijkheden en de middelen om uit de meest uiteenlopende en diverse meningen en standpunten, een eigen standpunt te kunnen kiezen en in te kunnen nemen. Mijns inziens hoort een bibliotheek deze mogelijkheden en middelen te bieden. Soms denk ik, als ik berichten volg zoals deze of deze, dat bibliotheken wellicht sneller dan wij denken en verwachten de laatste enclaves zijn voor onafhankelijke denkers.

En omdat de wereld steeds kleiner wordt en de ontwikkelingen en uitdagingen steeds meer op elkaar gaan lijken, zou een internationale Library School in ons land ook op mijn innovatie-verlanglijst staan. Een levendig centrum voor iedereen uit de bibliotheekwereld die geïnteresseerd is workshops, lezingen, cursussen bij te wonen. Tegen een kleine bijdrage zou je David Lankes kunnen horen over de bieb binnen de community, Jeroen de Boer over mobiele FabLabs, specialisten uit de zorgsector en gepassioneerde collega’s die hun lokale projecten met collega’s willen delen, wellicht zou zelfs Edwin Mijnsbergen af en toe…? Ik noem maar wat. Zou dat niet fantastisch zijn?

Last but not least nog een quote die ik tijdens een busdienst vond. In een boek.

Als je een schip wilt bouwen, moet je geen mensen optrommelen om hout te verzamelen en ze taken en werk toebedelen, breng ze liever bij te verlangen naar de oneindige uitgestrektheid van de zee. (Antoine de Saint – Exup?ry)

(bron foto: Classic Pics: View from atop on the opening day of the Empire State Building, 1931.)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *