Blijf van mijn Bib! Vlaamse bibliotheken op de barricaden.

Sharing is caring!

‘Gemeenten mogen hun bibliotheek opdoeken’ blokletterde De Standaard op 12 maart op de voorpagina. Het nieuws leidde tot een storm aan reacties. Voor de Vlaamse bibliotheeksector zelf was het nochtans geen verrassing. Het regeerakkoord legde immers al vast dat de financiering van de lokale besturen voortaan via het Gemeentefonds moest gebeuren. Dat dit een verregaande impact zou hebben op het lokale cultuurbeleid, stond in de sterren geschreven. Dat nieuws is nu duidelijk doorgedrongen bij het grote publiek. Wat is er nu eigenlijk aan de hand in de Vlaamse openbare bibliotheken?

De beslissing van de Vlaamse regering om alle financiering van de steden en gemeenten via het Gemeentefonds te laten lopen, heeft belangrijke gevolgen. Sectorale subsidiestromen zullen niet meer mogelijk zijn. Geen geld meer voor de openbare bibliotheek, wel een globale som voor de gemeente, waarmee zij doet wat ze wil. Dat houdt ook in dat Vlaanderen geen voorwaarden meer kan en wil opleggen. Het decreet dat deze nieuwe manier van werken regelt, wijzigt het huidige decreet Lokaal Cultuurbeleid. Zowat alle bepalingen met betrekking tot de lokale openbare bibliotheek worden geschrapt. (Alleen Brussel vormt een uitzondering.) Concreet zullen gemeenten niet meer verplicht zijn om een bibliotheek in te richten. Vlaanderen zal ook geen voorwaarden meer opleggen. De bibliotheek zal niet meer laagdrempelig moeten zijn, niet meer moeten inzetten op moeilijk bereikbare doelgroepen, geen brede collectie meer moeten hebben … Op dit moment is de openbare bibliotheek nog ‘een basisdienst waar elke burger terecht kan met al zijn vragen over kennis, cultuur, informatie en ontspanning’. Vanaf 1 januari 2016 is dat niet meer het geval. Het recht op informatie is dan niet meer gegarandeerd voor iedereen.

De politici minimaliseren de ingreep. De openbare bibliotheek is nu zo ingeburgerd en zo gewaardeerd door het publiek, dat gemeenten deze dienst niet zomaar zullen afschaffen. Maar in het tv-programma De Zevende Dag moest minister van Cultuur Sven Gatz wel toegeven dat het mogelijk was dat sommige gemeenten hun bibliotheek zouden sluiten. De enige partij die voordeel haalt uit de nieuwe regeling, zijn de gemeenten die overwegen om hun bibliotheek te sluiten. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de maatregel achterdocht opwekt in de bibliotheeksector en bij het publiek.

Die achterdocht wordt ook gevoed door de aanhoudende besparingen. De Vlaamse overheid verminderde het budget voor het lokale cultuurbeleid dit jaar met 5%. Maar het zijn vooral de lokale besturen die sterk snijden in de budgetten, al verschilt de situatie sterk van gemeente tot gemeente. De voorbije jaren werd al flink gesnoeid in collectiebudgetten en middelen voor de algemene werking, waarmee allerhande activiteiten georganiseerd worden. Ook de personeelsformatie staat op veel plaatsen onder druk. Veel mensen uit de sector gaan nu met pensioen, net op een moment dat heel wat lokale besturen geen nieuwe medewerkers meer aanwerven. Hoeveel kan er nog gesneden worden zonder de kwaliteit van de dienstverlening onder een kritisch minimum te laten dalen? Eens dat gebeurd is, ligt de vraag voor de hand: moet de gemeente nog wel investeren in een dienst waar niemand nog tevreden over is?

Er zijn in Vlaanderen 311 openbare bibliotheken. Ongeveer de helft daarvan beschikt over vier voltijdse medewerkers of minder. Schaalvergroting en intensievere samenwerking bieden dan ook nog heel wat kansen. Maar de Vlaamse regering heeft ook beslist om de provincies hun persoonsgebonden bevoegdheden af te nemen. Vanaf 1 januari 2017 mogen de provincies geen bibliotheekbeleid meer voeren. Juist de provincies hebben de voorbije jaren op verschillende plaatsen de regionale samenwerking gestimuleerd. Aan die ondersteuning komt dus binnenkort een einde. Of er iets in de plaats komt, en wat dan juist, is op dit moment niet bekend. Maar ondertussen zijn er verschillende provincies hun bibliotheekbeleid al aan het afbouwen. Personeel dat vertrekt, wordt niet vervangen. De provincie Antwerpen schrapte haar subsidies voor het interbibliothecair leenverkeer en voor de opleiding Informatie- en Bibliotheekwetenschap (IBW) van de Universiteit Antwerpen. Dat betekende overigens meteen de doodsteek voor de enige universitaire bibliotheekopleiding in Vlaanderen. Over de overdracht van provinciale bevoegdheden wordt nog volop onderhandeld. Het wordt een omschakeling die ongetwijfeld veel tijd, geld en energie zal vragen. Of de sector er beter van zal worden, is nog maar de vraag.

De Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie (VVBAD) startte de campagne #blijfvanmijnbib. De hashtag inspireerde cartoonist Eva Mouton en haar tekening wordt nu als campagnebeeld gebruikt. www.blijfvanmijnbib.be informeert over de recente ontwikkelingen. Kern van de campagne is een postkaartenactie: de vereniging roept iedereen op om een kaartje te sturen naar de minister van cultuur. Met de slogan ‘Een bibliotheek in elke gemeente’ wordt een wettelijke verankering van de bibliotheek gevraagd. Alleen zo kan Vlaanderen het recht op informatie garanderen.

De ruime aandacht in de pers voor het belang van de bibliotheek in de samenleving, is alvast goed nieuws. Of het de Vlaamse bibliotheken op termijn ook voordeel oplevert, zal nog moeten blijken.

De Cartoon is van Eva Mouton.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *