Binnen naar buiten halen: Buiten naar binnen halen

Sharing is caring!

Natuurlijk kent iedere toerist Amsterdam-Noord van het Eye, het markante gebouwen aan de DSCF5348
overkant van het IJ. Hipsters en aanverwante types komen natuurlijk ook naar het NDSM- terrein. Maar dat zich daarachter een stad – met ommelanden – ontvouwt blijft voor menig toerist verborgen.

Ergens in juni vroeg ik Jurgen Hoogendoorn via twitter mij een dag op sleeptouw te nemen door zijn Amsterdam. Ik had inspiratie nodig en wilde graag een aantal dingen begrijpen vanuit de bottom up beweging of vanuit een broedplaatsen perspectief. Dat ik dus bij Jurgen terecht kwam mag geen wonder heten want hij is immers de bedenker van het broedplaatsenbeleid van de gemeente Amsterdam en snapt het als geen ander.

Op een van de warmste dagen van de zomer – woensdag 24 augustus – werd ik aangenaam verrast door de vele activiteiten die zich afspelen in Amsterdam-Noord. Het werd een roadtrip om niet snel te vergeten.

Bibliotheek
Alweer zes jaar ben ik werkzaam binnen de openbare bibliotheeksector. Mijn verblijf in die sector kun je beschouwen als een touwtrek wedstrijd. Het vaantje blijft nooit evenwichtig in het midden hangen. Ik wilde ooit in de sector werken omdat ik vele kansen zag voor de openbare bibliotheek. Kansen die er nog steeds zijn en door sommige ook gezien worden. Maar naar mijn mening veel en veel te weinig. Om dan maar weer geruisloos te vertrekken is niet zo mijn stijl maar ik sluit niet langer meer uit dat een dergelijk vertrek er ooit aan zit te komen. Ik wil niet gaan behoren tot het meubilair van een sector.

Het thema van de inspiratie toer met Jurgen was nadrukkelijk niet geënt op bibliotheken. Je komt er echter nooit helemaal onderuit. En dat is ook niet erg want het is nog steeds een onderdeel van mijn leven.

Koffie
De eerste traktatie van de dag was een heerlijke kop koffie bij de openCoöp. Ik heb het hier niet over een supermarkt maar over een koffiehuis, een hub voor creatievelingen en coöperatief bedrijf van architecten, kunstenaars en andere creatieve mensen. Sinds 2014 loop ik al met het idee rond dat de openbare bibliotheek een coöperatie zou kunnen en moeten zijn. Mensen die met het zelfde doel, het behoud van de bibliotheek en haar activiteiten en ideeën gezamenlijk de schouders er onder zetten. Het is zo anders denken dan men nu in de sector doet dat men het nauwelijks serieus kan nemen. Ook hier zijn gelukkig weer uitzonderingen op de regel.
De open Coop trouwens is te vinden in de nabijheid van de Tolhuistuin. Deze tuin was vroeger het grondgebied van de Koninklijke Shell die er met laboratoria zat. De vroegere kantine van de Shell is bijvoorbeeld een sfeervolle horeca accommodatie. In de eigenlijke tuin is het goed vertoeven.

Ook de boeken zijn aanwezig
Er zijn mensen die denken dat ik niets met boeken heb maar niets in minder waar. In een huis zonder boeken kan ik niet leven. En in de vrije uurtjes zwerf ik graag door menig boekhandel. Het boek is gelukkig ook nooit helemaal weg geweest. Voor mij is een boek beroepsmatig een mediadrager maar voor mij als privé persoon meer dan dat. Ik lees ook wel e-books maar die zijn en blijven in de minderheid.

Het verhaal van de boekhandel van Lot Douze is er ook een om niet te vergeten. In alles lijkt het een gewone boekhandel maar de geschiedenis er van is net een stukje anders. Als ontslagen boekverkoper besloot Lot door Amsterdam-Noord te gaan fietsen met een bakfiets vol boeken. En op haar toer vroeg ze aan mensen wat zij miste. Aan de hand van die antwoorden startte zij een succesvolle actie door middel van crowdfundig om zo de Boekhandel over het water te kunnen beginnen. Hier staat nog een boekverkoopster die op de hoogte is van de persoonlijke voorkeuren van haar klant. De adviezen komen niet alleen van Lot zelf maar ook van haar klanten die op wikkels om boeken hun notitie achterlaten.  De winkel is te vinden in de Van der Pekstraat waar je naast het kopen van boeken en het gedegen en persoonlijk advies ook welkom bent voor een goed gesprek. Er komen mensen van allerlei pluimage.

Op weg naar de volgende locatie zien we een stukje van de Openbare Bibliotheek Amsterdam voorbij komen. In een kerk zit een deurtje met het logo er boven. Je zou er zo langs rijden. De OBA echter komt straks nog even aanbod.

De tuinen van 

Jurgen neemt mij daarna mee naar een van de idyllische stukjes van Amsterdam-Noord – er volgen er nog een paar. De voedseltuin van het IJplein ligt op een zeer gewild stukje land langs het IJ. Het stedenbouwkundige plan van dit stuk van Amsterdam-Noord werd ooit bedacht door de fameuze architect Rem Koolhaas.

De  Voedseltuin is een gezamenlijk moestuin voor en door buurtbewoners. Wie er aan mee werkt mag ook meegenieten van een deel van de opbrengst uit de tuin. Daarnaast vinden de groenten en kruiden uit de tuin ook hun weg naar de voedselbank en een nabijgelegen restaurant. De tuin is open voor iedereen.
Ook in ‘s-Hertogenbosch kennen we dit soort initiatieven, de stadsboeren is er zo een. Mijn eigen groenten komt een deel van het jaar uit de moestuin van mijn vader en zijn broers en zussen. De tuin in Gemonde is een begrip bij ons thuis. Veel van de kinderen van mijn zussen hebben groenten leren eten onder het motto dat het uit opa’s tuin kwam. De voedseltuin aan het IJplein is een vereniging – ook iets wat bibliotheken vroeger waren. Naast het bijhouden van de tuin is de vereniging met louter buurtbewoners ook bezig met het onderhouden van een eigen website.

Kunst omdat

Dan is de tijd aangebroken voor een stukje kunst. Wie kent Shinkichi Tajir niet? Een mooi informatiebord bij een van zijn kunstenwerken vertelt zijn verhaal. Een door hem ontworpen ontmoetingsplaats bij het wooncomplex Het Breed ontworpen door architect Frans van Gool – waardoor het al sinds mensen heugenis door het leven gaat als Plan van Gool – staat door de inwoners van het wooncomplex weer in de belangstelling. Dat dan weer mooi haaks staat op de geschiedenis omdat de toenmalige bewoners – rond midden jaren zeventig – tegen de komst in opstand kwamen. Jurgen is een van de mensen die het kunstenwerk van Tajir weer uit de vergetelheid heeft weten te redden.

Daar zij we weer

En dan toch maar omdat het in de toer is opgenomen aandacht voor de bibliotheek. De Amsterdamse bibliotheek is op het Waterlandplein gevestigd in het zogenaamde “Huis van de wijk”.

Het staat er op maar verder is het een festival van gemiste kansen. Het is dat er boven de entree een bord hangt met daarop wat het is. Maar als ik door de ramen kijk zie ik geen uitnodigende etalage maar een niet al te best opgeruimd kantoor. De bibliotheek is weggewerkt achter allerlei façades en eenmaal binnen denk je eerst in een buurthuis te zijn binnengekomen om dan eindelijk eens iets van de boekenbibliotheek te mogen aanschouwen.
Deze bibliotheek vestiging schreeuwt om naar buiten te treden. Mensen komen niet meer zomaar naar binnen en als je ze niet kietelt of iets extra’s geeft blijven ze weg.

Vakantie in de werkweek

De grote stad maakte plaats voor het Amsterdamse platte land. Met de auto langs Ransdorp op weg naar Holysloot. Ransdorp kennen we van een schilderij van Rembrandt van Rijn. Jurgen zette de auto even stil en ik kon kijken naar het dorpsgezicht dat al eeuwen het zelfde is. De rust maakte meester van mij. De hectiek van de stad even achter mij gelaten even als alle andere dagelijkse beslommeringen, het leek op een vakantiedag met een hele goede vriend.

Aan de rand van Amsterdam ligt Holysloot. Het heeft een beschermd dorpsgezicht en er woont bijna niemand. In het Schoolhuis van het dorp kun je heerlijk eten en dus werd de lunch hier aangericht. De mensen die mij kennen zullen niet verwonderd zijn dat de lunch bestond uit een heerlijk stukje vlees. De ganzenborst smaakte heerlijk. Voor we weer terug reden naar de grote stad besloten we nog wat uit te waaien op de Uitdammerdijk. Jurgen trakteerde mij daarna nog even op een snel bezoek aan Durgerdam. Het dorpje Durgerdam ken ik van een onwijs mooie plaat van zanger en trompettist Jeroen Zeilstra.

Ondertussen wil Jurgen mij zoveel als mogelijk van de activiteiten in Amsterdam-Noord laten zien. Er is ook veel te doen en te beleven. Meer dan ik ooit had kunnen denken.
Jurgen en ik delen dezelfde mening over gebouwen en in het bijzonder bibliotheekgebouwen. De sector maakt deze gebouwen veel te belangrijk. Er zijn andere manieren om de bibliotheek en haar producten aan de man te brengen. Er zijn ondertussen al andere plaatsen die de huiskamer van een wijk, buurt of dorp zijn geworden.

Ik herinner mij een gesprek met Albert Kivits – directeur van Bibliotheek Eindhoven – dat ik met hem had op woensdag 3 augustus. Hij vertelde dat de bibliotheek ruimte ging huren in een pand waar andere organisaties een immens groot Fablab gingen beginnen. Waar heel veel andere bibliotheken maar bezig zijn om mensen in hun eigen pand te krijgen gaat Kivits en de zijnen juist naar buiten.

Wie zaait die …

Wat te doen met een oud sportcomplex … juist je geeft mensen het tien jaar lang in bruikleen om het te ontwikkelen tot een soort van hotspot. Kleine bedrijfjes die gezamenlijk een stuk grond voorzien van allerlei activiteiten. In ‘s-Hertogenbosch kennen we de Tramkade. In een oude mengvoederfabriek mag men ook tien jaar lang proberen een hotspot te creëren. Terug naar Amsterdam want daar ligt op een oud sportcomplex stadslandbouwproject NoordOogst. Dat het inmiddels meer is als een stadslandbouwproject mag duidelijk zijn als ik zie dat er een timmerbedrijfje is gevestigd als ook een bedrijf dat doet in patisserie. De eigenaar van het timmerbedrijf blijkt ook de beheerder van de grond. In de oude voetbalkantine van het sportpark heeft een pannenkoekenrestaurant zijn deuren geopend. Veel van de producten die men gebruikt in de keuken komen dan weer van de stadslandbouwers af. Bij Noordoogst verdienen ze ook geld aan het hoeden van varkens, de zogenaamde scharrel varkens die een deel op het terrein bewonen waar ze lekker in de modder kunnen rollen. De bierbrouwer van Noordoogst blijkt door te veel succes weg te zijn getrokken maar de volgende staat al weer te trappelen om zich bij het project aan te sluiten. We loungen hier nog even, genieten van heerlijke limonade en kijken uit over een wijngaarden waar diverse mensen eigenaar van zijn. En samen komen tot een Nederlands flesje wijn.
Op aanvraag van mij laat Jurgen mij toch nog even de NSDM-werf zien. In de grote hal zijn kunstenaars neergestreken die hun atelier hier hebben. In het gebied rond de werf zijn bedrijven als HEMA en MTV neergestreken en je kunt er ook wonen. In het begin waren dat studenten maar ook meer vermogende mensen kunnen er nu een appartementje verwerven.

Keuvelen 

Daarna rijden we naar een stukje wijk waar je eigenlijk niet iets innovatiefs zou verwachten. We belanden na veel omzwervingen op of in De Ceuvel. Een soort van paradijs midden in een iets wat desolate wijk met vreemde bedrijfjes en verscholen achter een oud ziekenhuis dat nu dienst doet als NH-hotel.
Er liggen woonboten die op het droge zijn getrokken waar creatievelingen kantoor houden waar tussen planten groeien om gif uit de bodem te halen en waar jongeren en andere mensen flaneren of heerlijk liggen te ontspannen aan het water en in het midden van dit alles is er een café waar het heerlijk vertoeven is.
Maar het is eigenlijk een prijswinnende duurzame broedplaats voor creatieve en sociale ondernemers op een voormalige scheepswerf. De architecten die het plan van De Ceuvel indiende bij de gemeente kregen de grond voor tien jaar in bruikleen om het verder te ontwikkelen. Om daarna het project weer te herhalen. Mocht je hier neerstrijken probeer dan het eigen biertje – dat door Gulpener is gebrouwen met regenwater – of de Oesterzwam bitterballen.

Voor we de dag afsloten bij het Houtskooltje liet Jurgen mij nog een bijzondere plek zien. Een buurthuis annex theater midden in een wijk waar alle officiële instanties uitgetrokken zijn en waar een platform met de naam Broedstraten de boel faciliteert en draait met als doel kunstenaars, buurtbewoners en allerlei organisaties in de wijk met elkaar te verbinden om te komen tot bijzondere samenwerkingsverbanden.

Hoe hangt de vlag

In de nacht voorafgaand aan dit schrijven vroeg ik mij af wat ik nog in de bibliotheeksector deed. Ik heb in de afgelopen maanden met veel mensen gesproken over de samenleving, de bibliotheek en de toekomst in het bijzonder. Is de rol van de bibliotheek uitgespeeld? Mijn vak als dat nog bestaat zou ik overal kunnen uitoefenen. Verbanden leggen tussen allerlei informatie en daar kennis uit distilleren kan ik – met alle nieuwe technieken – overal. Iedereen kan informatie zoeken maar er moet ook iemand zijn die de verbanden kan leggen. Mensen met dezelfde vragen aan elkaar weet te koppelen. Het zal dus veel meer faciliteren worden. Het faciliteren van mensen met dezelfde vragen, liefhebberijen en gedachtegoed.

Daarnaast moeten we af van de hiërarchie binnen bibliotheken. Laten we het anders gaan regelen. Het draait te veel om macht, prestige en weet ik wat allemaal voor dingen maar het zou moeten gaan om mensen bij elkaar brengen om leuke dingen voor elkaar en samenleving te doen. Met elkaar en voor elkaar.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *