Heessels verkent: Robin Verleisdonk

Sharing is caring!

Het eerste artikel van Heessels verkent (interview) in een serie over innovatie. Hoe innoveer je? Wie is bezig met deze vraagstukken en hoe kijken zij ertegenaan? Want in welke sector je ook actief bent, je zal vooruit moeten, stilstand is per definitie achteruitgang. Dit blog verscheen eerder op joostheessels.nl
Een aantal jaar geleden verliet ik de openbare bibliotheeksector om verder te groeien als informatiespecialist. Deze sector in het hart van de samenleving staat echter niet stil. Robin Verleisdonk is de toekomstige directeur – vanaf 2 september – van Bibliotheek Helmond en Peel. Op moment van spreken is Robin conceptontwikkelaar en innovator binnen het Expeditie Anton programma van Bibliotheek Eindhoven. 

Robin Verleisdonk
Robin Verleisdonk


Ooit heb je gesolliciteerd op een functie van conceptontwikkelaar en innovator binnen het Expeditie Anton programma van Bibliotheek Eindhoven. Wat is Expeditie Anton precies?
Expeditie Anton is in het leven geroepen nadat de bibliotheek een heel moeilijke tijd heeft gehad. Er zijn negen vestigingen gesloten, de hoofdlocatie is veel kleiner geworden en ook het personeelsbestand is gekrompen.  Toen is men gaan nadenken over de toekomst. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om op je lauweren te gaan rusten maar daar is niet voor gekozen. Om echt met die toekomst bezig te zijn heeft men drie FTE vrijgemaakt en een heel apart innovatieteam in het leven geroepen. Wat ging het innovatieteam doen? Het team ging actief aan de slag om in kaart te brengen wat en waar in de stad behoefte aan is. En op basis daarvan is men gaan nadenken over nieuwe concepten, producten en diensten voor de bibliotheek richting de bezoekers en de leden van de bibliotheek. Zit er nog een bepaalde filosofie achter? Ja, het gaat uit van de filosofie dat je een executie organisatie hebt die gewoon met de dagelijkse gang van zaken bezig is, dus in ons geval de bibliotheek. Die moet natuurlijk gerund worden. De executie organisatie kun je zien als een kolonne schepen – die op zee voert. Expeditie Anton is het bootje dat er zijdelings van een afstandje vanaf vaart en kijkt hoe dingen nu in de organisatie gebeuren. Het bootje heeft een bepaalde vrijheid om te experimenteren maar ook de vrijheid om te mogen falen. Terwijl ze dat in executie organisatie niet kunnen. Want als daar iets mis gaat, worden bijvoorbeeld bij ons de boeken niet meer geleverd en dat heeft weer gevolgen voor onze leden en bezoekers. Dus jullie hoeven niet meteen Return of Investment te genereren? Dat klopt, en dat is heel belangrijk. We hangen recht onder de directeur en er is heel veel vertrouwen. Maar de directeur heeft wel geadviseerd om in ons achterhoofd te houden dat de financiering niet stabiel is en dat je dus wel met een ondernemende mindset bezig bent. En dat de producten en diensten die we gaan ontwikkelen ook extra inkomsten kunnen gaan genereren. En dat doe je dus semi-los van de executie organisatie. We hebben gemerkt – gedurende het proces – dat we ons afvroegen of we wel helemaal los kunnen gaan staan. Je kunt eigenlijk niet zonder de executie organisatie.

Ik vind innovatie een lastig begrip omdat er heel veel misvattingen over bestaan. 

 

Innovatie

Je bent dus binnen Expeditie Anton veel met innovatie bezig, maar wat is innovatie precies? Ik vind het een lastig begrip omdat er heel veel misvattingen over bestaan. Het feit dat mensen denken dat het altijd een soort lumineus idee moet zijn dat nooit door iemand anders bedacht is, is volgens mij de grootste misvatting over innovatie. Innovatie is vernieuwen, soms is dat van grote dingen. En ik denk dat we echt met vernieuwing kunnen komen als we alle processen loslaten maar je hebt ook innovatie op bestaande processen. Soms denk ik wel dat het mooi is als er bij innovaties een koppeling ontstaat tussen het blikveld dat je van buiten haalt – de contacten met andere sectoren – en je eigen organisatie. Dat je iets zou kunnen brengen door gewoon je af te vragen waarom we doen wat we doen en wat er zou gebeuren als we dat anders zouden aanpakken. Heb je daar een voorbeeld van? Onze bibliotheek heeft zich bijvoorbeeld afgevraagd waarom we nog boeken af zouden nemen bij NBD-BIBLION, ook al doet heel de bibliotheeksector dat. Moeten die boeken echt allemaal nog hardcovers zijn, zeker omdat wij – de bibliotheek Eindhoven – een heel actuele collectie hebben. Nieuwe romans komen in dertigtal binnen, worden meteen gereserveerd en uitgeleend en na een half jaar tot een jaar kun je de helft al weer uit de collectie gaan halen. Je bent duurder uit als je de hardcovers via NBD-BIBLION koopt. Als je op de actualiteit wil zitten – boeken binnen één werkdag in de bieb, net zoals in de boekhandel –  dan kun je misschien beter gaan inkopen via het Centraal Boekenhuis. Dat soort manieren van iets buiten halen zijn interessant. Er is een behoefte van klanten en daar willen we aan voldoen en het scheelt op jaarbasis enkele tienduizenden euro’s.  Ik denk dat het belangrijkste van innoveren is dat je iets moet doen dat ook aansluit bij een behoefte die er is. Het meest interessante vind ik wel dat het een leerproces is. Dus je moet goed bekijken wat de behoefte is van je doelgroep? Ja neem nou Blendle. Die gaan het bedrijfsmodel omgooien omdat ze zien dat alleen betalen voor artikeltjes iets is waar mensen toch minder op zitten te wachten. Ik las artikeltjes via Blendle en ik ben afgehaakt bij het nieuwe model. En met mij vele andere gebruikers. Het meest interessante van iets nieuws gaan doen – en ik geloof wel dat Blendle dat heeft gedaan – op basis van wat men ziet in de markt en bij de gebruikers – is om echt een match te vinden met de mensen waarvoor je het doet. Maar dat geldt natuurlijk ook voor bibliotheken, dat je moet kijken wat er gebeurt bij je gebruikers. Klopt. Ik denk bijvoorbeeld dat de manier waarop wij het nu met abonnementen hebben geregeld, ook niet meer van deze tijd is. Mensen zijn veel flexibeler geworden.

De openbare bibliotheeksector is heel erg zoekende.

Wat is er te zeggen over innovatie binnen de sector? Vroeger had je een soort van Sectorinstituut (SIOB) en nu zit alles bij de Koninklijke Bibliotheek, wat nou ook niet echt een flexibele organisatie is. Ze hebben de regierol en zelf zijn ze niet zo innovatief. Nee, omdat de sector heel erg zoekende is. Wie heeft welke rol? Er wordt druk over elkaar gesproken, daar maken we ons zelf nog wel eens schuldig aan. We kunnen wel zeggen dat ligt aan hen maar dat werkt zo niet. Laatst hadden we eigenlijk voor het eerst een soort van landelijk bibliotheeklab om over innovatie na te denken. Alle gelederen, dus de KB, de lokale bibliotheken de overkoepelende club van provinciale bibliotheken, zaten voor het eerst bij elkaar, om samen te kijken hoe je innovatie vorm kan geven. En dan merk je dat het heel ingewikkeld is. Omdat er dan ook weer bepaalde politieke belangen spelen. Al snel komt de vraag wie de innovatie gaat financieren of wie gaat het één en ander oppakken als er uit innovatie ook daadwerkelijk producten en of diensten ontstaan, en wie gaat het in de lucht houden?

Maar als je begint met innoveren dan denk je daar nog toch niet over na? Nee, en dat is ook voortdurend wat ik zeg. Op het moment dat je al vragen wilt gaan beantwoorden die je op dit moment niet kan beantwoorden, dan laat je het innovatieproces deuken oplopen. Door vragen – zoals wat is het en hoe houd je het in de lucht – merk je toch ook een beetje dat dit niet alleen een organisatiestrijd is maar ook een politieke. En ook de mindset speelt een rol en dan heb je nog mensen die alles in een groot plan willen gieten. Terwijl ik dan zeg: “Laten we gewoon eens beginnen”. Dat is ook het belangrijkste: dat je moet leren van de stappen die je zet in plaats van te denken dat je het allemaal al weet voor je aan het innovatieproces begint. Het belangrijkste binnen een innovatieproces is dat je alles zoveel mogelijk opschrijft. En dat je moet voorkomen dat kennis vergaat. 

 

Aanbevelingen kunnen je ook uit een bubbel halen.

Design Thinking

 

 

Expeditie Anton gebruikt Design Thinking als innovatiemethode. Hoe leggen jullie daar jullie leermomenten vast? Dat doe je met een logboek, maar voor een testproces gebruiken we leerkaarten. Die zijn ooit door een grote partij ontwikkeld. Het is niets meer dan je op een moment – terwijl je aan het ontwikkelen bent – je af gaat vragen of mensen ook daadwerkelijk zitten te wachten op je product of dienst. Dus dat je de veronderstellingen die je hebt, gaat testen. Je gaat het uiteindelijk ook daadwerkelijk aan mensen vragen wat je geconstateerd hebt. Je legt vast wat je doet met die constateringen en je sluit een kaart af met wat je volgende actie is. Binnen Design Thinking doe je ook aan trendwatching. Hoe doe je dat? Hoe watch je trends voor bibliotheken? Je hebt eigenlijk – en mijn collega’s zijn daar heel goed in – Micro en Macro trends en dan ga je kijken naar andere sectoren. Je kijkt naar je markt en gebruikers op die markt. Wat verandert er in het kijk-, lees- en luistergedrag van mensen? Ooit kocht je nog zelf CD’s waarin jezelf moest verdiepen en nu is de trend dat alles naar je toekomt. En ik ben daar zelf ook mee bezig. Niet eens bewust, maar op het moment dat ik met vrienden ben of ergens op een festival, dan probeer ik toch wel op te vangen wat er om mij heen gebeurt. En zo kwam ik erachter dat er toch veel mensen zijn die naar de discoverylijst op spotify luisteren. Daardoor ga ik niet weer diezelfde cd van Bruce Springsteen opzetten maar juist eens iets totaal anders. Mensen zeggen wel dat je door die aanbevelingen in een bubbel komt maar eerlijk gezegd kunnen dat soort aanbevelingen je ook uit een bubbel halen. Dingen die je om je heen ziet gebeuren en ook uit gesprekken kunt halen, tonen aan hoe het gedrag van mensen is veranderd in de afgelopen jaren.

Ik ben ook echt een vreemde eend in de bijt want ik heb een lerarenopleiding Geschiedenis gedaan!

Is er bewust voor gekozen om binnen Expeditie Anton alleen maar te werken met mensen die zelf geen bibliotheekachtergrond en of informatieopleiding hebben? Ja!! Dat waren en dat zijn mensen die inderdaad van buitenaf komen. Jijzelf ook? Ja, maar ik ben ook echt een vreemde eend in de bijt want ik heb een lerarenopleiding Geschiedenis gedaan – al kun je overigens veel leren van geschiedenis – en ik heb ook nog een master Cultuurwetenschappen gedaan. Dat raakt toch al meer de bibliotheek. Dus zo’n vreemd eend ben je ook weer niet? Nee,  maar de anderen hebben wel meer een bedrijfseconomische of psychologische achtergrond. En in het begin waren er ook nog mensen van de Design Academy want het grafische aspect is bij innovatie ook heel erg belangrijk. En hebben jullie het overige personeel ook meegenomen in jullie verhaal, in Design thinking bijvoorbeeld? Toen Expeditie Anton naamsbekendheid kreeg in de sector en we overal gingen vertellen wat we deden, zei een collega terecht van, ja, dat is allemaal leuk en aardig maar dan weten anderen dadelijk meer over de aanpak dan onze eigen organisatie. Daarbij komt dat je collega’s dingen ziet doen – binnen de eigen organisatie – waarbij je denkt: kan dat niet anders. Dan is het tijd om je eigen organisatie ook te leren hoe ze meer de bezoekers en gebruikers centraal gaan stellen en zich gaan ontwikkelen om met diensten en producten te komen die ook daadwerkelijk bij behoeften aansluiten. Maar is iedereen ook in staat mee te gaan in een dergelijk verhaal? Nee!! Maar dat heeft niets met een generatieding te maken. Je hebt ook jongeren die niet mee komen in het verhaal? Klopt, het is veel meer een manier van denken en het vertrouwen erin hebben, al mag je best kritisch zijn. Maar het mag niet naar het negatieve doorslaan. Maar het helpt ook niet om mensen te pushen of ze te dwingen in een kokertje te passen. Aan de andere kant is het wel goed dat mensen meekijken met wat jullie doen.  Daar pikken ze echt wel wat van op en wat ze er dan mee gaan doen is aan henzelf.

Soms moet je lef hebben om een stap te zetten

In 2018 zei psychologe en innovatie-expert Janina den Hartog – in een interview – dat innovatief zijn een levensstijl is? Hoe zie jij dit? Een levensstijl is misschien een groot woord. Ik denk wel dat je een soort van mindset nodig hebt. Ik vind het openstaan voor nieuwe dingen maar ook in combinatie met kritisch zijn. Sinds ik dit werk ben gaan doen, sta ik wel “aan”. Ik las bijvoorbeeld over Bookaroo, dat is een platform voor lokale boekhandels. Zij hebben nu een mijlpaal van tienduizend bestellingen gehaald en zijn los. Dan lees ik dat en ik denk dat is interessant, want je hebt natuurlijk bij bibliotheken heel veel tweedehands (afgeschreven) boeken, iets wat alleen maar meer wordt. Wat zou het mooi zijn als we die boeken via Bookaroo ook kwijt zouden kunnen spelen, als zij net als Bol.com ook tweedehands boeken gaan verkopen. Dan zit ik zelfs op mijn vrije dag een mailtje aan ze te tikken met de vraag of we niet kunnen samenwerken en of het een idee is om een pilotfase te doen met Bibliotheek Eindhoven. En reageerde ze ook? Ja, heel sympathiek. Ze zaten nu nog in een startup fase maar ze nemen alle tips en ideeën mee. Dit typeert wel dat ik daar dan al mee bezig ben. 

Je begint op 2 september 2019 als Bibliotheekdirecteur in Helmond. Dat is wel een verschil van medewerker naar eindverantwoordelijke Jazeker en dat is wel een zware stap, maar ergens moet je een keer die stap maken en je moet ook wel lef hebben om die stap te zetten. Ik kan een frisse blik brengen in de sector en ik dacht als ik dan op een plek zit waar je dat ook waar kan maken, dan kun je op zo’n plek echt impact hebben. 

Expeditie Anton is het innovatieteam van Bibliotheek Eindhoven. De expeditie verwijst naar de werkwijze. De werkwijze is gebaseerd op het boek Versus van Rob Adams. En Anton naar de grondlegger van het grote Philipsconcern, namelijk: Anton Frederik Philips. Het concern waar Eindhoven bekend door is geworden. Lees ook het blog van Imke de Korte – innovator bij Expeditie Anton – over trendwatching voor bibliotheken.
Voor een van de volgende delen – van mijn serie innoviews – zoek ik nieuwe gesprekpartners, ga jij de uitdaging aan?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *